राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले नेपाल बहुसूचक सर्वेक्षण २०८१/८२ को पूर्ण नतिजा सार्वजनिक गरेको छ।
तथ्यांक कार्यालयले सोमबार सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार, नेपालमा प्रति १ हजार जीवित जन्ममा २७ शिशुको एक वर्ष नपुग्दै मृत्यु हुने गरेको देखिएको छ। त्यस्तै, ५ वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्युदर ३१ पुगेको छ।
नवजात शिशुमध्ये १ महिना उमेर नपुग्दै १७ शिशुको मृत्यु हुने गरेको तथ्यांक रहेको छ। प्रदेशगत तथ्यांकअनुसार, नवजात शिशु तथा बाल मृत्यु दर सुदूरपश्चिम प्रदेशमा सबैभन्दा बढी रहेको छ। सुदूरपश्चिममा प्रति १ हजार जन्ममा २६ बालमुत्यु हुने गरेको छ भने सबैभन्दा कम बागमती प्रदेशमा १० जना रहेको छ।
शिशु मृत्युदर पनि सुदूरपश्चिममा सबैभन्दा बढी ३८ र बागमतीमा सबैभन्दा कम १७ देखिएको छ। पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्युदर समेत सुदूरपश्चिममा ४८ पुगेको छ भने सबैभन्दा कम गण्डकी प्रदेशमा २० जना रहेको छ। नेपालको कुल प्रजनन दर प्रतिमहिला १.९ मा झरेको छ। तर १५-१९ वर्षका किशोरीमा प्रति १ हजारमा ४८ जनाले जीवित बच्चा जन्माएको पाईएको छ। यो तथ्यांकले किशोरी गर्भधारण अझै चुनौतीको रूपमा रहेको देखाउँछ।
यस्तै, २०-२४ वर्ष उमेर समूहका ११.२ प्रतिशत महिलाले १८ वर्ष नपुग्दै बच्चा जन्माएको पाइएको छ। गत दुई वर्षभित्र सन्तान जन्माएका महिलामध्ये ८५ प्रतिशतले कम्तीमा चार पटक गर्भजाँच गराएको पाइएको छ। प्रतिवेदनअनुसार, ९०.५ प्रतिशतले स्वास्थ्य संस्थामै सुत्केरी गराएको र २५.३ प्रतिशतले शल्यक्रियाबाट सुत्केरी गराएको देखिएको छ।
बाल पोषणमा गम्भीर अवस्था सर्वेक्षण प्रतिवेदनअनुसार, ५ वर्षमुनिका बालबालिकामध्ये ३१.५ प्रतिशत पुड्कोपन र २४.३ प्रतिशत तौल कमी (लिखुरेपन) को समस्यामा छन्। मधेस प्रदेशमा तौल कमी भएका बालबालिकाका सबैभन्दा बढी ३३.२ रहेका छन् भने सबैभन्दा कम बागमतीमा ९.६ प्रतिशत रहेको छ।
यस्तै ६ महिनासम्म आमाको दूध मात्र खुवाउने दर ६९.७ प्रतिशत रहेको छ भने १२-२३ महिनाका बालबालिकामध्ये ८०.७ प्रतिशतले मात्र सबै खोप पूरा गरेका छन्।
आधारभूत विद्यालय कक्षाको १ कक्षामा प्रवेश गर्ने उमेरका बालबालिका ४१.२ प्रतिशत रहेको छ। ८५.४ प्रतिशत ५ वर्षमुनिका बालबालिकाको जन्मदर्ता गरिएको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ। विद्युत ९६.७ प्रतिशत घरमा सर्वेक्षणअनुसार ९६.७ प्रतिशत घरपरिवारमा विद्युत सेवामा पहुँच पुगेको छ।
प्रदेशगत रूपमा गण्डकी प्रदेशमा पहुँच सबैभन्दा बढी ९९.५ प्रतिशत र कर्णालीमा सबैभन्दा कम ८०.८ प्रतिशत रहेको छ। टेलिफोन सेवा ९५.५ प्रतिशत घरपरिवारको पहुँच छ भने इन्टरनेट सुविधा भएको उपकरण प्रयोग गर्ने घरपरिवार ८२ प्रतिशत पुगेका छन्।
नेपालको कूल जनसंख्याको ९८.२ प्रतिशतले खानेपानीको लागि सुधारिएको पानीको स्रोत प्रयोग गरेका छन् भने ९२.४ प्रतिशतले सुधारिएको चर्पीको प्रयोग गर्ने गरेका छन्। स्वास्थ्य बीमामा न्युन सहभागिता यसैगरी १५-४९ वर्ष उमेर समूहका महिलामध्ये १७.८ प्रतिशत र पुरुषमध्ये १९.६ प्रतिशतले मात्र स्वास्थ्य बीमा गरेका छन्। पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा यो दर ११.७ प्रतिशत मात्र रहेको छ।
युनिसेफ नेपालको प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगमा सञ्चालन गरिएको नेपालको चौथो बहुसूचक सर्वेक्षण हो। यस सर्वेक्षणले संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा नीति निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गर्ने तथ्यांक कार्यालयले जनाएको छ। महिला तथा बालबालिकाको अवस्था मूल्यांकन, नीति निर्माण र दिगो विकास लक्ष्यका सूचकहरूको अनुगमन गर्ने उद्देश्यले सर्वेक्षण गरिएको हो।
