मानिस स्वस्थ रहनका लागि जीवनशैली, खानपान, सरसफाइ, मानसिक अवस्था र सामाजिक व्यवहार सबै पक्षमा सचेत रहनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। पहिलो, सन्तुलित आहार सेवन स्वास्थ्यको आधार हो। नेपाली समाजमा परम्परागत दाल–भात–तरकारी–फलफूलयुक्त भोजनलाई प्राथमिकता दिनुका साथै जंक फुड, अत्यधिक तेल, नुन र चिनीको प्रयोग घटाउन आवश्यक छ। दोस्रो, नियमित शारीरिक व्यायाम स्वस्थ शरीरका लागि अपरिहार्य मानिन्छ। बिहानको हिँडडुल, योग, दौड, साइकल चलाउने जस्ता गतिविधिले शरीरलाई सक्रिय र रोगप्रतिरोधात्मक क्षमतालाई बलियो बनाउँछ। तेस्रो, पर्याप्त र गुणस्तरीय निद्रा स्वास्थ्यको मेरुदण्ड हो। दैनिक कम्तीमा ७ देखि ८ घण्टा गहिरो निद्रा लिनु मानसिक सन्तुलन र शारीरिक पुनःउर्जाका लागि आवश्यक हुन्छ।
चौथो, व्यक्तिगत तथा वातावरणीय सरसफाइमा ध्यान दिनु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। हात साबुनपानीले धुने, शुद्ध पानी प्रयोग गर्ने, घर–आँगन सफा राख्ने र फोहोर उचित व्यवस्थापन गर्ने बानीले संक्रामक रोगबाट जोगिन सहयोग पुर्याउँछ। पाँचौँ, मानसिक स्वास्थ्यप्रति सचेत रहनु आजको समाजमा झनै आवश्यक भइसकेको छ। तनाव व्यवस्थापन, सकारात्मक सोच, ध्यान (मेडिटेसन) अभ्यास र परिवार तथा समाजसँग स्वस्थ संवादले मानसिक सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्दछ। छैटौँ, धूम्रपान, मदिरा सेवन तथा लागूपदार्थ जस्ता कुलतबाट टाढा रहनु स्वस्थ जीवनको आधार हो। यस्ता बानीहरूले दीर्घकालीन रोग निम्त्याउने भएकाले नेपाली समाजले यसविरुद्ध सामूहिक सचेतना फैलाउन आवश्यक छ।
सातौँ, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु रोगको समयमै पहिचानका लागि अत्यन्त उपयोगी हुन्छ। रक्तचाप, मधुमेह, मुटु तथा अन्य सामान्य जाँच समय–समयमा गराउँदा गम्भीर समस्या हुनुअघि नै रोकथाम गर्न सकिन्छ। आठौँ, सुरक्षित र स्वच्छ खानेपानी प्रयोग गर्नु स्वास्थ्य सुरक्षाको प्रमुख आधार हो। उमालिएको वा फिल्टर गरिएको पानी प्रयोग गर्ने बानीले झाडापखाला, हैजा लगायतका जलजन्य रोगबाट जोगिन सहयोग गर्छ। नवौँ, सामाजिक सद्भाव, सहयोग र सकारात्मक सम्बन्ध स्वास्थ्यका लागि महत्त्वपूर्ण सामाजिक पक्ष हुन्। छिमेकी, परिवार र समुदायबीचको सहकार्यले मानसिक सन्तुष्टि बढाउँछ र एक्लोपन कम गर्छ।
दसौँ, समय व्यवस्थापन र अनुशासित जीवनशैली अपनाउनु दीर्घकालीन स्वास्थ्यका लागि आवश्यक छ। काम, आराम, मनोरञ्जन र पारिवारिक समयबीच सन्तुलन कायम गर्दा तनाव घट्छ र जीवन गुणस्तर सुधार हुन्छ। यी दस नियमलाई व्यवहारमा उतार्न सके नेपाली समाजले रोगमुक्त, सक्रिय र उत्पादनशील नागरिक तयार गर्न सक्छ, जसले देशको समग्र विकासमा समेत सकारात्मक योगदान पुर्याउनेछ।
