गृह मन्त्रालयले राष्ट्रिय झन्डाको प्रयोग गर्दा उच्च गरिमा, सम्मान र कानुनी मापदण्ड पालना गर्न सबै नागरिक, राजनीतिक दल र उम्मेदवारलाई कडा निर्देशन दिएको छ। मन्त्रालयले झन्डाको दुरुपयोग भए कानुनअनुसार कारबाही गरिने चेतावनीसमेत दिएको छ।
निर्वाचन आचारसंहिता २०८२ अनुसार निर्वाचन प्रचारका क्रममा राष्ट्रिय झन्डाको प्रयोगमा कडाइ गरिएको छ। जुलुस, आमसभा, र्याली वा घरदैलो अभियानमा बढीमा १० वटा झन्डा प्रयोग गर्न पाइने व्यवस्था रहेको छ भने प्रचार सामग्रीको रूपमा राष्ट्रिय झन्डा प्रयोग गर्न निषेध गरिएको छ। यसले निर्वाचनमा राष्ट्रिय प्रतीकको राजनीतिक दुरुपयोग रोक्ने उद्देश्य राखेको देखिन्छ।
मुलुकी अपराधसंहिता २०७४ अनुसार राष्ट्रिय झन्डाको अपमान, अनैतिक प्रयोग वा सार्वजनिक मर्यादाविपरीत प्रयोग गर्न नपाइने स्पष्ट व्यवस्था गरिएको छ। झन्डा च्यात्ने, जलाउने, उल्टो फहराउने, व्यापारिक विज्ञापनमा प्रयोग गर्ने वा शरीरको अनुचित भागमा प्रयोग गर्ने कार्यलाई अपराध मानिएको छ।
‘राष्ट्रिय झन्डा र राष्ट्रिय गीत प्रयोगसम्बन्धी कार्यविधि २०६९’ अन्तर्गत झन्डाको आकार, फहराउने तरिका, प्रयोगको विधि र निषेधित अभ्यास स्पष्ट गरिएका छन्। यसको कार्यान्वयन अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई दिइएको छ, जसले प्रशासनिक निगरानीलाई बलियो बनाएको छ।
गृह मन्त्रालयको यो निर्देशन राष्ट्रिय प्रतीकको राजनीतिक, व्यावसायिक र व्यक्तिगत दुरुपयोग रोक्ने प्रयासका रूपमा महत्वपूर्ण देखिन्छ। विशेषगरी निर्वाचनको संवेदनशील समयमा झन्डाको अनुचित प्रयोगले राष्ट्रिय भावना कमजोर बनाउने जोखिम रहन्छ।
यस कदमले राष्ट्रिय पहिचानको संरक्षण, कानुनी अनुशासनको प्रवर्द्धन र लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा मर्यादा कायम राख्न सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ। अब प्रभावकारी कार्यान्वयन र नियमित अनुगमनले मात्र यो निर्देशनलाई व्यवहारमा सार्थक बनाउन सक्नेछ।
